مطالعه تطبیقی نظم عمومی در حقوق بین الملل خصوصی و فقه و حقوق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه حقوق و فقه اجتماعی، پژوهشکده علوم اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

چکیده

با این که اصل اولیه بر آن است که قانون مقر دادگاه بر کلیه دعاوی اقامه شده در هر دولتی حکومت می‌کند، اما گاه در دعاوی حقوق خصوصی بین المللی، به استناد قواعد حل تعارض مقر دادگاه، قانون خارجی صلاحیتدار بوده و مبنای رسیدگی و صدور حکم قرار می گیرد. اجرای قانون خارجی صلاحیتدار، به چند شرط عدمی مشروط است که یکی از آن ها، عدم مخالفت قانون خارجی با نظم عمومی مقر دادگاه است و از این جا است که نظم عمومی به عنوان یکی از مباحث مهم «تعارض قوانین» در حقوق بین الملل خصوصی مورد بحث قرار می گیرد.
با این پیش فرض که در فقه و حقوق اسلامی، به استناد قاعده الزام و تقریر، گاه قانون خارجی(غیر اسلامی) مبنای رسیدگی در دادگاه اسلامی واقع می شود، این پرسش پدید می آید که آیا در فقه و حقوق اسلامی هم، مفهومی مانند نظم عمومی وجود دارد که جلو اجرای قانون خارجی صلاحیتدار غیر اسلامی را به استناد مخالفت با نظم عمومی بگیرد؟ در جستجوی پاسخ این پرسش، این مقاله بدین نتیجه رسیده است که عنوان «ما لایرضی به الشارع» و دیگر عناوین همانند، نقش مفهوم نظم عمومی را ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study on Public Order in Private International Law and Islamic Jurisprudence and Law

نویسنده [English]

  • Mostafa Danesh-Pajouh
Associate Professor, Department of Law and Social Jurisprudence, Research Institute of Islamic Sciences, Research Institute for Hawzah and University, Qom, Iran.
چکیده [English]

Although the basic principle is that the law of lex fori governs all claims brought in any government, sometimes in the claims of private international law, according to the rules of resolving the conflict of laws of lex fori, foreign law has jurisdiction and is the basis for consideration and passing a judgment. The implementation of the competent foreign law is conditional on some non-existent conditions, one of which is that the foreign law does not contradict the public order of lex fori, and that is why public order is one of the most important issues of "conflict of laws" which is discussed in private international law. With the assumption that in Islamic jurisprudence and law, based on the rule of obligation and interpretation, sometimes the (non-Islamic) foreign law is the basis for consideration in the Islamic court, the question arises whether in Islamic jurisprudence and law, there is a concept like public order that prevents the implementation of the non-Islamic competent foreign law, based on opposition to public order. Seeking an answer to this question, this article has concluded that the title "Ma la yorza beh al-share" and other similar titles play the role of the concept of public order.

کلیدواژه‌ها [English]

  • private international law؛ conflict of laws؛ obstacles to the implementation of foreign law؛ contradiction to public order؛ moving conflict
  • international identification of acquired rights
  1. منابع

    • قرآن کریم
    1. آملی، میرزا هاشم، المعالم المأثور، ج1، قم: محمد علی الاسماعیل پور قمشه ای قمی، 1406ق.
    2. احمدی واستانی، عبدالغنی، نظم عمومی در حقوق خصوصی، [بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا].
    3. اشتهاردی، علی پناه، تقریرات بحث آیت الله بروجردی، ج2، حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1374ش.
    4. ارسطا، محمد جواد، «موانع اجرای قانون بیگانه»، بصیرت، شماره 25 و 26، ص209-229)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق، 1380ش.
    5. ارفع نیا، بهشید، حقوق بین الملل خصوصی، ج2، تهران: بهتاب، 1376ش.
    6. اصغریان، مجتبی، درس هایی از حقوق بین الملل خصوصی پیشرفته، چاپ سوم، تهران، انتشارات خرسندی، 1397ش.
    7. الفت، نعمت الله، «نظم عمومی و الزام به انعقاد قرار دادها»، در مجموعه قراردادها، به کوشش حسینعلی بای. 1394ش.
    8. الماسی، نجاد علی، تعارض قوانین، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1368ش.
    9. بجنوردی، محمدحسن، القواعد الفقهیه، ج7، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان،1371ش (1413ق).
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش، 1367ش.
    • حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج26، قم: مؤسسة آل‌البیت، 1416ق.
    • حفیظه السید الحداد، القانون الدولی الخاص، الکتاب الاول؛ تنازع القوانین، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه، 2002م.
    • خمینی، روح‌الله، تحریر الوسیله،ج1-2، تهران: مؤسسه التنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، 1379ش.
    1. مؤمن قمی، محمد، مبانی تحریر الوسیله، ج1، تهران: مؤسسه التنظیم و نشر آثار الامام الخمینی، 1380ش/1422ق.
    2. خویی، موسوعة الامام الخویی، ج6، قم: موسسه احیاء آثار ارلامام الخویی، 1430ق.
    3. خویی،سید ابو القاسم، صراة النجاة فی اجوبه الاستفتائات، قم: دفتر نشر برگزیده، 1416ق.
    4. دانش‌پژوه، مصطفی، اسلام و حقوق بین‌الملل خصوصی، قم و تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و وزارت امور خارجه، 1381ش.
    5. دانش‌پژوه، مصطفی، شناسه حقوق، قم و تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و انتشارات جنگل، 1391ش.
    6. دانش پژوه، مصطفی، «اجرای قاعده "الزام" در دعاوی بین المللی، به مثابه قاعده حل تعارض»، حقوق تطبیقی، شماره 103، ص29-50، بهار و تابستان 1394.
    7. سازمان کنفرانس حقوق بین الملل خصوصی لاهه، سازمان کنفرانس حقوق بین الملل خصوصی لاهه، اصول انتخاب قانون حاکم بر قراردادهای تجاری بین الملل، ترجمه: فرهاد پیری با همکاری مرکز داوری اتاق بازرگانی تهران، تهران: انتشارات جنگل، جاودانه، 1397ش.
    8. سلجوقی، محمود، حقوق بین‌الملل خصوصی، ج2، تهران: نشر میزان، 1386ش.
    9. سیفی، علی اکبر، مبانی الفقه الفعال فی القواعد الفقهیه الاساسیه،ج2، قم: موسسه النش الاسلامی، 1428ق.
    10. شیخ الاسلامی،سید محسن، حقوق بین الملل خصوصی، تهران: گنج دانش،1384ش.
    11. عامری، جواد، حقوق بین الملل خصوصی، تهران: موسسه انتشارات آگاه،1362ش.
    12. شهیدی تبریزی، میر فتاح، هدایه الطالب الی اسرار المکاسب، ج2، قم: دارالکتاب، [بی تا].
    13. فاضل موحدی لنکرانی، محمد، نهایه التقریر، ج2، بی‌جا، بی‌نا، 1403ق.
    14. فدوی، سلیمان، تعارض قوانین در حقوق ایران با تاکید بر احوال شخصیه،تهران: طرح اندیشه نوین، 1385ش.
    15. نصیری، محمد، حقوق بین الملل خصوصی، تهران: موسسه انتشارات آگاه، 1372ش.
    16. اللاری، عبد الحسین، التعلیقه علی المکاسب، ج1، قم: موسسه المعارف الاسلامیه، 1418ق.
    17. مصطفی جمال، الاحوال الشخصیه لغیر المسلمین، بیروت: منشورات االحلبی الحقوقیه، 2002م.
    18. ممدوح، عبدالکریم، القانون الدولی الخاص، تنازع القوانین، عمان: دارالثقافة للنشر والتوزیع، 2005م.
    19. ممدوح عبدالکریم حافظ، القانون الدولی الخاص، بغداد: دارالحریه للطباعه، 1973م.
    20. هداوی، حسن، تنازع القوانین و احکامه فی القانون الدولی الخاص الکویتی، کویت: مصبوعات جامعه الکویت، 1974م.